Το βιβλίο «Φασισμός. Η ιστορία μιας ιδεολογίας» κυκλοφόρησε τον Δεκέμβριο του 2025 από τις Εκδόσεις Πατάκη, με συγγραφέα την πολύπειρη ιστορικό κ. Σώτη Τριανταφύλλου.
Το βιβλίο εξετάζει τη γέννηση του φασισμού, τοποθετώντας την σε χρονικό και γεωγραφικό πλαίσιο (Ιταλία, αμέσως μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο), και αποδίδοντάς την στην κρίση του φιλελευθερισμού και στο πληγωμένο γόητρο των Ιταλών εθνικιστών που θεωρούσαν ότι η χώρα τους έπρεπε να είχε ωφεληθεί περισσότερο, καθώς βρισκόταν στην ομάδα των νικητών.
Καθώς η άνοδος του ιταλικού φασισμού επηρέασε παράλληλα την ανάπτυξη του ναζισμού στη Γερμανία, η κ. Τριανταφύλλου, αγγίζει και πτυχές του ναζισμού, με τα δύο αυτά φαινόμενα (φασισμός και ναζισμός) να έχουν ομοιότητες και διαφορές. Βασική ομοιότητά τους είναι ότι αντιτίθενται στα φιλελεύθερα δημοκρατικά πρότυπα, κινούμενα στο άκρο της δεξιάς.
Η κ. Τριανταφύλλου, μέσα από τον ιδιαίτερο τρόπο γραφής της, δίνει στον αναγνώστη να καταλάβει το πώς διακρίνει κανείς μια γνήσια ακροδεξιά φιλοσοφία που υπηρετεί τον φασισμό, από ιδεολογίες που έχουν κάποια συγγένεια με τον φασισμό, αλλά βασικές διαφορές.
Επίσης, η συγγραφέας αγγίζει ιστορικές πτυχές και του σοσιαλισμού, σχολιάζοντας ιδιαίτερες όψεις των φαινομένων αυτών, με χαρακτηριστικά παραδείγματα τις διαπιστώσεις της συγγραφέως ότι ο σοσιαλισμός δεν ταυτίζεται με τον αντιφασισμό και ότι ο αντιφασισμός ενδέχεται να περιλαμβάνει στοιχεία που κάλλιστα θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν φασιστικά. Το γεγονός αυτό καθιστά τη «φασιστικοποίηση», όπου και αν αυτή εμφανίζεται, ως μία ενεργή και διαρκή απειλή για την πολιτική πραγματικότητα.
Η ιστορική ανασκόπηση που κάνει η κ. Τριανταφύλλου είναι πολύ αναλυτική και βοηθητική για τον αναγνώστη και παρά το ότι είναι συνοπτική, δεν αφήνει κενά που θα πρέπει να καλύψει ο αναγνώστης σε άλλες πηγές. Το βιβλίο καλύπτει κλασικά πολιτικά κινήματα του παρελθόντος, καθώς και νεότερες ιδεολογίες όπως ο ισλαμοφασισμός που εδραιώθηκε μετά τα γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου του 2001.
Με το βιβλίο αυτό, η κ. Τριανταφύλλου, θέλει να κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου για την επανεμφάνιση του φασισμού. Ως ιστορικός, δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στη χρήση των ορθών όρων και στην αποφυγή εσφαλμένων ταυτίσεων μεταξύ των διάφορων ιδεολογιών. Μάλιστα, στις τελευταίες σελίδες του βιβλίου, δίνει συνοπτικά εκείνα τα πολύ συγκεκριμένα κριτήρια που βοηθούν τους αναγνώστες να ξεχωρίζουν τον γνήσιο φασισμό από άλλες ιδεολογίες που μπορεί να έχουν, ωστόσο, «δανειστεί» φασιστικά στοιχεία.
Το συγκεκριμένο βιβλίο δεν είναι για όλους προφανώς. Αυτό αναγράφεται ξεκάθαρα και στο οπισθόφυλλό του, όπου αναφέρεται ότι απευθύνεται σε όσους έχουν μια γενική ιδέα για τον φασισμό και επιθυμούν να εμβαθύνουν στην ιστορία του και να κατανοήσουν γιατί ο φασισμός είναι ακόμα εδώ είτε ως σκέψη, είτε ως δράση, είτε ως σκέψη και δράση, πάνω από 8 δεκαετίες μετά τη συντριβή του το 1945, όπου τα φασιστικά και ναζιστικά καθεστώτα, ηττήθηκαν. Πόσο πιθανόν είναι, όμως, μια τέτοια ισχυρή ιδεολογία να ηττηθεί ολοκληρωτικά; Αν σας ενδιαφέρει αυτή η απάντηση, το συγκεκριμένο βιβλίο είναι για εσάς.
Το βιβλίο κυκλοφορεί και ως ebook. Όπως αναφέρεται και στην περιγραφή του είναι όντως συνοπτικό, αλλά δεν είναι μικρό όμως (24 κεφάλαια, περίπου 360 σελίδες συνολικά). Θεωρώ ότι το μέγεθός του είναι το καταλληλότερο και για να δίνει την πληροφορία που πρέπει, με πλήθος απαραίτητων παραδειγμάτων, και για να μην κουράζει. Είναι βέβαιο ότι, διαβάζοντας το βιβλίο, θα ανακαλύψετε πτυχές της ιστορίας του φασισμού που ενδεχομένως να μην τις είχατε συναντήσει αλλού, όπως τη «φασιστική πολεοδομία» και την «πρότυπη φασιστική πόλη».
Επειδή το βιβλίο αγγίζει και άμεσα και έμμεσα πολλά και διαφορετικά ζητήματα (φασισμός, ναζισμός, άλλες πολιτικές ιδεολογίες, θρησκεία, εμφάνιση, θεάματα και εκδηλώσεις κ.ά.), θεωρώ απίθανο να συμφωνήσει κανείς σε όλα με την κ. Τριανταφύλλου. Το σίγουρο είναι ότι ο τρόπος γραφής της συγγραφέως, ο οποίος σε ορισμένα σημεία γίνεται οριακά προκλητικός, με την καλή έννοια, και απόλυτος γεννά συζητήσεις και ενδεχομένως κάποιες διαφωνίες.
Κατά τη γνώμη μου, πρόκειται επίσης για ένα βιβλίο που έχει έντονο το στοιχείο της προσωπικότητας της συγγραφέως. Σε ορισμένα σημεία, θεωρώ ότι η συγγραφέας δεν είναι (ή δεν ήθελε να) είναι συναισθηματικά αποστασιοποιημένη από το κείμενό της. Αυτό σίγουρα σε κάποιους μπορεί να μην αρέσει τόσο (επειδή πρόκειται για ιστορικό βιβλίο), αλλά, από την άλλη, εάν ήταν συναισθηματικά αποστασιοποιημένη, ίσως το βιβλίο να μην ήταν τόσο ελκυστικό κατά την ανάγνωσή του.
Οι υποσημειώσεις, που γενικά εμένα δεν μου αρέσουν γιατί προτιμώ οι πληροφορίες αυτές να μπαίνουν στο τέλος, είναι αρκετές και σχετικά μεγάλης έκτασης σε ορισμένες σελίδες, αλλά δεν νομίζω ότι δημιουργούν ιδιαίτερο πρόβλημα σε όσους δεν τις προτιμούν. Βέβαια, αυτό είναι θέμα συνήθειας και, σίγουρα, χαρακτηρίζει πολλά βιβλία των θεωρητικών επιστημών σε σχέση με τις άλλες επιστήμες.
Σε κάθε περίπτωση, πρόκειται για έναν ακόμα εξαιρετικό τίτλο από τις Εκδόσεις Πατάκη, τις οποίες ευχαριστούμε θερμά για την αποστολή του βιβλίου. Παρακαλούμε, πατήστε εδώ, για να μεταβείτε στην επίσημη ιστοσελίδα του βιβλίου.
Η βαθμολογία μας: 4,6/5.
Αξιολόγηση βιβλίου: Σωτήριος Γ. Μάιπας, για το onpodium.gr-The art of sharing knowledge
