Εδώ και λίγους μήνες, κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Πατάκη το βιβλίο «ΜΟΔΑ. Στον αστερισμό της νεωτερικότητας» του Δημήτρη Λάλλα, Δρ. Κοινωνιολογίας. Πρόκειται για ένα ακόμα αξιόλογο έργο της σειράς «Κοινωνικές Σπουδές», τη διεύθυνση της οποίας έχει ο Αναπλ. Καθηγητής κ. Παναγής Παναγιωτόπουλος.
Πρόκειται για ένα μικρού μεγέθους βιβλίο, με περίπου 340 σελίδες. Το βιβλίο ξεκινά με μια σχετικά μεγάλη εισαγωγή και ακολουθούν 4 κεφάλαια, ένας επίλογος και η βιβλιογραφία. Ο τίτλος του βιβλίου μού έκανε αρκετά θετική εντύπωση, γιατί αν εξαιρέσουμε τη «μόδα», οι άλλες δύο βασικές λέξεις σε προϊδεάζουν ότι θα διαβάσεις κάτι με πολλές προεκτάσεις. Στο σκουρόχρωμο εξώφυλλο, βλέπουμε ένα ζώο να κρατάει μια τσάντα, σε ένα υπόβαθρο που θυμίζει δέρμα ζώου. Το ζώο κρατάει την τσάντα με τα δόντια του, δείχνοντας την άγρια φύση της μόδας, μιας μόδας που, ακόμα και σήμερα, αξιοποιεί δυστυχώς αληθινά δέρματα ζώων.
Ο συγγραφέας αρχικά προσεγγίζει ετυμολογικά τη λέξη «μόδα» και εμβαθύνει όσο χρειάζεται, χωρίς να κουράζει τον αναγνώστη. Αναφέρεται στην ιστορία της μόδας, από τα πρώτα της βήματα μέχρι το fashion blogging, σχολιάζει τους κύκλους που κάνει η μόδα και αξιοποιεί πάρα πολλά παραδείγματα που κεντρίζουν το ενδιαφέρον του αναγνώστη, παραδείγματα τόσο από το παρελθόν όσο και από το σήμερα (π.χ. influencers).
Η μόδα δημιουργεί «εμπειρίες» για τους καταναλωτές που πλέον ξεφεύγουν πολύ από το κομμάτι του ρουχισμού. Έχει δηλαδή επεκταθεί σε πολλούς τομείς και δεν σχετίζεται μόνο με ρούχα και αρώματα, αλλά ακόμα και, για παράδειγμα, με είδη οικιακού εξοπλισμού. Η βιομηχανία της προσαρμόζεται διαρκώς για να επιβιώσει, αξιοποιεί πολλά και διαφορετικά κανάλια επικοινωνίας και άμεσης και έμμεσης διαφήμισης, από τις επιδείξεις μόδας έως και τον κινηματογράφο.
Πρόκειται για ένα φαινόμενο με έντονες οικονομικές, κοινωνικές, πολιτισμικές και τεχνολογικές προεκτάσεις, μεταξύ άλλων. Θα δείτε πώς η πρακτικότητα νίκησε την πολυπλοκότητα όσον αφορά στην πολυτέλεια, αποσκοπώντας στην προσέγγιση όλο και περισσότερων καταναλωτών. Η μόδα συγκεντρώνει πολλές πτυχές, από ταξικής φύσεως χαρακτηριστικά μέχρι τεχνολογικές εξελίξεις και εξελίξεις σε πολλές και διαφορετικές βιομηχανίες που την πλαισιώνουν και την υποστηρίζουν.
Διάσπαρτα στο βιβλίο συναντούμε και αναφορές που, θα λέγαμε ότι εντάσσονται σε ένα πιο οικολογικό πλαίσιο, όπως η σύνδεση του ανθρώπου με τη φύση και τα ρούχα από δεύτερο χέρι. Υπάρχουν βέβαια και αρνητικά σημεία όπως η αξιοποίηση δέρματος από ζώα, η μαζική παραγωγή προϊόντων που δεν θα αξιοποιηθούν για μεγάλο χρονικό διάστημα και ό,τι αφορά στην ευρεία αξιοποίηση της χημικής βιομηχανίας, με τα τόσα πολλά χρώματα και τις συνθετικές πρώτες ύλες.
Ο κ. Λάλλας βοηθά τον αναγνώστη να αντιληφθεί σε βάθος -παρά το μικρό μέγεθος του βιβλίου- κάθε πτυχή που αφορά στη μόδα, συμπεριλαμβανομένων του τρόπου σκέψης και της συμπεριφοράς όσων την ακολουθούν. Η μόδα είναι εφήμερη, μεταβάλλεται διαρκώς δηλαδή και ταχύτατα, γεγονός που δημιουργεί μια «μαγεία» για όσους αγαπούν τη μόδα και θέλουν να συμβαδίζουν με τις τάσεις, αλλά ταυτόχρονα και ένα άγχος, γιατί πάντα υπάρχει ο κίνδυνος να βρεθεί κάποιος εκτός μόδας χωρίς να το επιθυμεί. Η ίδια η μόδα έχει ως έμφυτο χαρακτηριστικό την αβεβαιότητα, η οποία, πέρα από τη γοητεία της, κρύβει κινδύνους.
Οι παράγοντες που διαμορφώνουν τον εφήμερο χαρακτήρα της μόδας είναι, για παράδειγμα, οι τεχνολογικές εξελίξεις και ο τρόπος που λειτουργεί η αγορά που δημιουργεί αγαθά καταδικασμένα, θα λέγαμε, σε έναν είτε αργό είτε γρήγορο θάνατο για να έρθουν τα επόμενα. Όλοι οι σχετικοί παράγοντες εμπεριέχονται στο βιβλίο και αναλύονται όσο πρέπει, ούτως ώστε να είναι ικανοποιημένοι τόσο οι πιο «αρχάριοι» στα ζητήματα μόδας όσο και εκείνοι που ακολουθούν τις τάσεις της και γνωρίζουν αρκετές λεπτομέρειες.
Το βιβλίο, όπως αναφέραμε ήδη, περιλαμβάνει ιστορικά στοιχεία που έχουν πολύ ενδιαφέρον και θα πείσουν ακόμα και τον πιο δύσπιστο αναγνώστη ότι η μόδα είναι μια τέχνη με τη δική της ιστορία και με το δικό της ανεξίτηλο αποτύπωμα στον πολιτισμό και την αισθητική. Η μόδα βρίσκει χώρο σε μουσεία και δημιουργεί πλέον εντυπωσιακά καταστήματα λιανικής που μοιάζουν περισσότερο με εκθεσιακούς χώρους, παρά με καταστήματα. Σε κάθε περίπτωση, έχει έναν έντονο κοινωνικό ρόλο που αφορά και σε ταξικές διαφορές, επιδρά στην ψυχολογία των ατόμων και στις μεταξύ τους σχέσεις και μεγεθύνει διάφορα ψυχολογικά και κοινωνικο-οικονομικά προβλήματα που ήδη υπάρχουν.
Ολοκληρώνοντας το βιβλίο, αντιλαμβάνεσαι πλήρως το πολυεπίπεδο αποτύπωμα της μόδας. Σε αυτό βοηθά πολύ ο τρόπος γραφής του κ. Λάλλα στο συγκεκριμένο έργο, ο οποίος είναι αυτός που ταιριάζει σε μια τέτοια μελέτη, ισορροπώντας επιτυχημένα μεταξύ εκλαϊκευμένου και πιο «προχωρημένου», αλλά πάντοτε προσιτού για το ευρύ κοινό, λόγου. Ο συγγραφέας παρουσιάζει το αντικείμενο της μελέτης του με έναν πολύ φιλικό για τον αναγνώστη τρόπο, με σφαιρικότητα, δίνει μία εξαιρετική εικόνα για το τι είναι μόδα, αξιοποιώντας πολλά παραδείγματα από τη σύγχρονη εποχή και όχι μόνο. Αξιοποιεί επίσης λόγια γνωστών προσωπικοτήτων του χώρου, καθώς και του διευθυντή της σειράς των «Κοινωνικών Σπουδών», κ. Παναγιωτόπουλου.
Προσωπικά, θα ήθελα λίγη περισσότερη έμφαση στα αρνητικά σημεία, καθώς και στο ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει η μόδα στο πλαίσιο των στόχων της αειφορίας, καθώς και της κυκλικής οικονομίας που μπορεί να διορθώσει αρκετά από τα κακώς κείμενα του εφήμερου χαρακτήρα πολλών προϊόντων. Η στροφή προς το οικολογικό στοιχείο είναι σίγουρα μια τάση της σύγχρονης εποχής που, προσωπικά, θεωρώ ότι έχει πολλά να δώσει. Ας μην ξεχνάμε άλλωστε πως το περιβαλλοντικό αποτύπωμα της μόδας και όσων αυτή αφορά στον βασικό πυρήνα της (ρούχα και καλλυντικά, προϊόντα χημικών βιομηχανιών δηλαδή) είναι αρκετά μεγάλο.
Σε κάθε περίπτωση, η μελέτη του κ. Λάλλα είναι εξαιρετική, αποτυπώνει τη μόδα ως συνάρτηση του χρόνου θα μπορούσαμε να πούμε και την (επανα)τοποθετεί στην πραγματικότητα και την καθημερινότητα, αποκαλύπτοντας κάθε πτυχή της, συμπεριλαμβανομένου του ρόλου της στις ανθρώπινες σχέσεις.
Το μικρό μέγεθος του βιβλίου είναι πολύ βολικό, ωστόσο έχω κάποιες ενστάσεις για αυτά τα βιβλία όσον αφορά στις σελίδες που έχουν αρκετές υποσημειώσεις, διότι υπάρχει πάντοτε η «παγίδα» οι υποσημειώσεις να καλύπτουν τη μισή και παραπάνω σελίδα. Αυτό ενδεχομένως σε κάποιους αναγνώστες να μην αρέσει τόσο. Επίσης, θα ήθελα μερικές λευκές σελίδες στο τέλος, για να μπορώ να κρατώ τις σημειώσεις μου. Επειδή πρόκειται για μελέτη στην ουσία, κάθε μελέτη αφήνει περιθώρια συζήτησης και προσωπικά έχω συνηθίσει να σημειώνω διάφορα σε αυτές τις σελίδες των βιβλίων. Επίσης, θα ήθελα να ήταν ελαφρώς πιο περιορισμένη η έκταση των κειμένων που περιλαμβάνουν λόγια τρίτων. Θεωρώ ότι θα μπορούσαν να είχαν ενσωματωθεί αρκετά από αυτά στο κυρίως κείμενο, ώστε να αρκεί απλά η παράθεση της βιβλιογραφίας, τοποθετημένη μόνο στο τέλος του βιβλίου όμως, ώστε να περιορίζονταν κατά πολύ και οι υποσημειώσεις.
Σε κάθε περίπτωση, πρόκειται για ένα βιβλίο πλήρες, παρά το μικρό του μέγεθος. Το πού θα ήθελε κάποιος να είχε δώσει έμφαση ο κ. Λάλλας ή το αν κάποιου του αρέσουν ή όχι οι υποσημειώσεις είναι κάτι καθαρά υποκειμενικό και πολλές φορές θέμα συνήθειας. Είτε ακολουθείτε τη μόδα είτε όχι, θα αντιληφθείτε τις προεκτάσεις που έχει οτιδήποτε είναι εφήμερο και μπορεί να επιδρά τόσο πολύ στην καθημερινότητά μας, δημιουργώντας μας πολλές φορές κάποιο άγχος ή/και διαμορφώνοντας τις καταναλωτικές μας προτιμήσεις. Η μόδα ίσως είναι το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα που, είτε θέλοντας είτε όχι, μας αφορά όλους. Η επιρροή καλύπτει ένα εξαιρετικά ευρύ πλαίσιο που ξεπερνά κατά πολύ το στενό πυρήνα των προϊόντων ένδυσης και υπόδησης.
Ολοκληρώνοντας το βιβλίο, θα σας μείνει μια ουσιαστική επίγευση που αφορά στο σύνολο της καθημερινότητάς σας, για τον απλούστατο λόγο ότι όπου και να ρίξετε το βλέμμα σας, όλα έχουν κάποια σχέση με τη μόδα και με τον τρόπο που αυτή εκφράζεται, ανάλογα, για παράδειγμα, με την ηλικία, το φύλο, το ευρύτερο πολιτισμικό πλαίσιο και τη γενικότερη πραγματικότητα, εντός της οποίας η μόδα εξελίσσεται, διαμορφώνοντάς την παράλληλα.
Η βαθμολογία που θα έβαζα στο βιβλίο είναι 4.4/5. Πρόκειται για ένα ακόμα πολύ ποιοτικό βιβλίο από τις Εκδόσεις Πατάκη, τις οποίες ευχαριστούμε θερμά για την αποστολή του βιβλίου. Κυκλοφορεί και ως φυσικό βιβλίο και ως e-book. Υπενθυμίζουμε ότι από την ίδια σειρά, σας έχουμε παρουσιάσει, σε σχετικό podcast, και το βιβλίο του κ. Γιώργου Ρακκά, με τίτλο «Υπερτουρισμός: Ανέμελος καπιταλισμός και κοινωνική κρίση της πόλης».
Αξιολόγηση και παρουσίαση του βιβλίου: Σωτήριος Γ. Μάιπας για το onpodium.gr-The art of sharing knowledge
